عمومی

برای هادی خانیکی| داعیه‌دار دیالوگ

دکتر. خانیکی از دوران جوانی روزنامه نگار بوده است. خبرنگاران سخنگوی مردم هستند یا باید مردم را به قدرت برسانند. به همین دلیل باید با مردم و حکومت ارتباط داشته باشند. باید زبان مردم و زبان حکومت را هم بداند.
دانستن زبان مردم، رساندن پیام آنها به حاکمان را نباید ساده گرفت. خبرنگاران مردم و دولت را به هم متصل می کنند. ناگزیر هم اهل تدبیر سیاسی است و هم زبان سیاسی می داند و هم دلسوز مردم است. به همین دلیل جایگاه مهمی در نظام ها و ملل جهانی داشته و دارد.

میانجیگری روزنامه نگاران بین مردم و دولت زمانی مؤثر است که آنها بتوانند از طریق درک متقابل و گفتگو با هر دو طرف ارتباط برقرار کنند. این گفتگو و تفاهم شرط لازم اعتماد مردم و کشور است. اما گفتگو چیست و بر چه اساسی؟ و چه جایگاهی دارد و چگونه می توان به آن دست یافت؟ این چیزی نیست که بتوان الان و اینجا درباره آن صحبت کرد، اما ممکن است گفتن آن اشتباه باشد.

در عصر ما، ارتباط شفاهی روشن نیست. هم به معنای استدلال است و هم می تواند به معنای گفتگو باشد.
وقتی می گوییم دکتر دعوت به بحث می کند. خانیکی به معنای گفتگوی تفاهم و توافق است. این مکالمه بین مردم یا هر مکالمه ای است، زیرا فقط افراد می توانند با یکدیگر صحبت کنند.
اگر امروز گفتگو در سیاست جایگاهی دارد، در ابتدا و حتی قبل از سیاست و علم در انسان وجود داشته است. راهی برای پایان دادن نیست. خود انسان ها از همان ابتدا گفتگو و گفتگو بوده اند. او در گفتگو با قرارداد آلست انسان شد. زبان و معاشرت و ارتباطات چیزی نیست که همه به آن نیاز داشته باشند بلکه یک چیز است. از این منظر گفت و گو یک تحقق غیر ضروری وجود انسان است. این قاعده است و همه جا و از آن زمان تاکنون بوده است. اگر در یک مکان نباشد، نقصی رخ داده است. تجربه همچنین نشان می دهد که هر جا ارتباطی وجود ندارد، عشق، دانش، آرامش و اعتماد کم است. بنابراین، عدم ارتباط، مشکل و نشانه خروج انسان از اصل خود است، که طبیعی است: «هر که از اصل خود خارج شود، برای ارتباط زمان می خواهد».
در عصر ما، انطباق با این استاندارد به طور فزاینده ای دشوار شده است. درست است که انسان ها همیشه با یکدیگر ارتباط برقرار کرده اند، اما همچنان سرسخت، مغرور، مغرور و حسود هستند. وقتی این خصلت ها غالب شود، گوشه حرف دیگری نمی شنود، زیرا پر از شایعات است. اکنون تنها دیکتاتورها پرحرف و ناشنوا نیستند.

در دنیای سایبری هم هر دو حرف می زنند، معلوم نیست مخاطبشان کیست. یا منتظر جواب! همه افراد در این زمینه یک شغل منظم و تکراری دارند. البته معرفت و فلسفه و شعر نیز واژه های رایج و تکراری هستند. اگر همه کلمات دارای تعداد و درجه یکسانی باشند، گفتگو لغو می شود.
می دانم می گویند در برخی موارد باید قدر این فضا را دانست. زیرا در غیر این صورت مشکل بزرگتر خواهد شد. حتی ممکن است به این نتیجه برسند که انتقاد از فضای مجازی خوب نیست. زیرا فضای بسته باعث بسته و باریک شدن گفتگو می شود. من نمی گویم سایبری نیست و چگونه می توانم بگویم که نیست؟ وجود یا عدم وجود فضای مجازی برای هیچکس قابل درک نیست. محدود کردن آن نیز تلاشی بیهوده است.
آنچه من گفتم این است که هیچ مخاطبی برای سخنرانی سایبری وجود ندارد یا نمی دانم چه کسی به آن گوش می دهد؟ همه با همه صحبت می کنند، اما هیچکس نمی داند آدرس کیست و آدرس چیست.

با توجه به آنچه گفته شد، به نظر می رسد که مذاکرات فراتر از مسائل سیاسی و پیش از آن بوده است. سیاستمداران نیز ممکن است هر از گاهی با یکدیگر صحبت کنند، اما جایی برای گفت و گوی سیاسی وجود ندارد. چون شرط ارتباط دوستی است و در سیاست ربطی به دوستی ندارد. هنر هست اگر بتوان از شدت نفرت کم کرد. امروز اما وقتی از گفت و گو صحبت می کنیم، منظور «گفتگوی سیاسی» و «گفتگو با سیاستمداران» است. این سخت ترین مسئله است. چون گوش سیاست کر است.
گاهی اوقات مردم تعجب می کنند که چرا سیاستمداران حرف های عجیب و غریب می زنند و کاری برای مردم انجام نمی دهند و اگر این کار را می کنند برای کشور خوب نیست. این ممکن است عجیب به نظر برسد، اما زمان با نیاز مردم به حرف و عمل به نفع ملت سنجیده نمی شود. در این شرایط چگونه می توانیم ارتباط برقرار کنیم؟ زیرا واقعیت این است که در شرایط سخت باید سختی ها را انجام داد. راه گفتگو دشوار است، اما باید به آن نزدیک شد و غنی کرد. وجود خواسته ها و دعوت ها در گفتگو را باید مهم دانست حتی اگر به آنها پاسخ داده نشود. زیرا نشان دهنده امید، دوستی، مهربانی و عدالت است.
برای دکتر خانیکی که ندای گفت و گو می کند از خداوند شفای عاجل و بازگشت به سلامتی و استقامت و اثربخشی خدمت علم و فرهنگ را خواستارم.

* متن سخنرانی رئیس فرهنگستان علوم ایران در برنامه «امید، گفتگو و زندگی؛ شبی با دکتر هادی خانیکی» در خانه باشگاه ترند روز.

به هادی خانیکی |  گفتگوی مدعی

دکمه بازگشت به بالا